Esperanta ligilo
n-ro 9, novembro 2016
Enhavtabelo
83-a
Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj (IKBE83) dua komuniko
El
Esperantujo. Novaj detaloj de persekuto de Esperantistoj
Lingva
forumo. Difini vivantecon de la lingvo
Tra
la sortofrata mondo. Cent jaroj edukado de gvidhundoj en Germanio
Diversaj
interesajxoj. Robotoj lernas la bestan lingvon
Literaturo.
Hxristina Kozlovska. Floro
Stenografia
pagxo (nur en brajla versio)
83-a Internacia Kongreso de Blindaj
Esperantistoj (IKBE83) - dua komuniko
Estimataj
kongresemuloj, Cxi-momente ni povas doni nur la provizorajn bazajn kaj
principajn financajn informojn, ke vi povu komenci plani vian vojagxon.
La partoprenkotizoj. Kvankam ni ofertos pli
altan logxkategorion(kompare kun la IKBE en Nitra 2016) kaj pli da servoj, ni
tamen klopodos, ke la kostoj ne farigxu pli altaj, nome:
A-landoj:
cx. 250,00 euxroj,
B-landoj:
cx. 200,00 euxroj.
La indikitaj partoprenkotizoj inkluzivos:
- logxadon en
hotelo en 2-litaj cxambroj
(lauxmende
en 3-litaj, sampreze kaj 1-litaj, krompage;
cxiuj kun
propraj banejo/necesejo),
- plenan
pensionon (cxiujn tri mangxojn tage),
- unu
duontagan ekskurson en Sokobanja (urbo kaj naturo, promene),
- unu
tuttagan ekskurson en Nisx (auxtobuse kaj promene),
- ceterajn
organizajn elspezojn.
SENPAGE disponeblos:
- atendado
kaj auxtobusa transporto de Nisx al Sokobanja, minimume du-foje, dum alventago
kaj de Sokobanja al Nisx, minimume unufoje, dum forirtago;
- bonveniga
trinkajxo en Sokobanja.
Aldone: estos proponitaj fakultative
mendeblaj ekskursoj kaj vizitoj diverstipaj kaj diversprezaj.
PAGADO. Eblos pagi diversmaniere, ankaux en
(minimume) du partoj. Partoprenontoj el landoj kun transpagaj problemoj povos
finpagi surloke. Ekzistos senproblema senpaga rezignoebleco gxis la 08.06.2017
(krom eltiro
de la bankelspezoj).
Do, ni elkore invitas vin plani vian
partoprenon en la agrabla kaj utila kongreso, okazonta en la saniga termobanejo
Sokobanja! Vi jam povas gxojigi la organizantojn per simpla retposxta aux
sms-informeto pri via partoprenintenco, indikante nur viajn nomojn,
logxlokon/landon kaj retposxtajn adresojn, por fari al ni proksimuman bildon
pri nombro de la interesigxantoj.
Elkore kaj bonvenige
Visxnja
Brankovicx (teknika organizantino) kun la firmao Orbis Pictus: orbispictus@iol.it ;
Anatolij
Masenko (prezidanto de LIBE):
Novaj
detaloj pri persekuto de esperantistoj trovitaj de Redakcio En la jxus aperinta
nova eldono de "La dangxera lingvo" Ulrich Lins prilumas novajn
detalojn pri la persekuto de Esperanto en diktaturoj. La registaroj de
nedemokratiaj landoj ofte ligis kun E-o pli da potenco, ol gxi efektive havis,
li diras en intervjuo de "Libera Folio". La libro cxi-jare fine
aperos ankaux en la angla.
Novaj detaloj pri persekuto de esperantistoj
trovitaj.
La nova eldono de "La dangxera
lingvo" estas iom malpli ampleksa, ol la antauxaj.
Libera Folio: Jus aperis nova eldono de via
jam klasika verko "La dangxera lingvo". Laux la eldonejo, UEA, la
nova versio estas plene reviziita. Kion tio signifas? De kiam vi okupigxas pri
tiu reviziado?
Ulrich Lins: - Cxiam, kiam estis preparata
nova nacilingva eldono, mi faris korektojn kaj aldonojn. Sed fundan reviziadon
mi komencis en 2011.
- Vi
rakontas en la antauxparolo, ke post la apero de la unua eldono igxis alireblaj
diversaj arkivaj materialoj en eksa Sovetio, sed ankaux en Germanio. Pri kiaj
materialoj temas? Cxu vi povas doni ekzemplon pri novaj informoj, kiuj
aldonigxis aux malnovaj kiuj montrigxis malgxustaj kaj estis forigitaj en la
nuna eldono?
- Mi
utiligis pliajn aktojn de Gestapo/SS, kiuj nun trovigxas en la Federacia Arkivo
en Berlino. Ili montras, kiom serioze la nazia regximo prenis la supozatan
ligitecon de la E-movado kun la mondkonkeraj planoj de judoj. Dank'al tiuj
aktoj mi povis unuafoje dokumente pruvi, ke la arestigo de familianoj Zamenhof
komence de oktobro 1939 bazigxis sur ordono el Berlino. Poste, dum la milito,
Gestapo/SS intervenis por malhelpi, ke aliancanoj de nazia Germanio, ekz., la
hungaroj kaj italoj, plue subtenu la movadon. Eksa E-isto helpis la
persekutantojn per tradukoj el, ekz., Heroldo. Pri Soveta Unio, dank'al Nikolaj
Stepanov, kiu vizitis arkivojn, kaj per la utiligo de studoj, aperintaj ekde
1988, mi povis aldoni detalojn pri la individua sorto de Ernest Drezen kaj
multaj sovetiaj E-istoj. Stepanov mortis komence de 2015, sed li jam cxesigis
sian esplorlaboron antauxe, ankaux cxar la sovetiaj arkivoj igxis malpli facile
alireblaj.
- Gxenerale,
dum la pasintaj jardekoj mi povis multe pli libere kontakti E-istojn en landoj,
kiujn trafis persekutoj. Mi celas unuavice la iaman sovetian
"blokon". Inter la homoj, kiujn mi intervjuis, estis ankaux la
antauxa kardinalo de Prago, Miloslav Vlk, kiu en tezo, verkita por la
abiturienta ekzameno, kasxe kritikis Stalin pro lia kontrauxesperanta pozicio.
Aliflanke, mi forigis kelkajn partojn de la unua eldono, ne cxar ili entenis
malgxustajxojn, sed cxar mi volis pliklarigi la diferencon inter persekutoj,
direktitaj kontraux E-o kaj subpremo, celanta politikan, (plej ofte
porrevolucian) uzon de la lingvo. Ekz., ne plu aperas aparta cxapitro pri la
orienta Azio, cxar tie preskaux ne okazis rekta kontrauxesperanta agado. Mi
krome koncizigis la cxapitron "Socialismo kaj lingvo internacia",
cxar post la disfalo de Soveta Unio malaperis la bezono pravigi politikon per
sinapogo al teorioj.
- Pli
gxenerale, kiu laux vi estas la cxefa kialo, pro kiu E-istoj estis persekutataj
en la plej multaj nedemokratiaj socioj?
- La
diktatoraj regximoj timis, ke E-o peras nekontroleblajn pensojn kaj kontribuas
al malfirmigo de la nacia lojaleco. Precipe en Soveta Unio, E-o igxis
"dangxera", cxar gxi ebligis al korespondemaj civitanoj rigardi
eksterlimen kaj iom kompari inter la enlanda propagando kaj la kondicxoj en
aliaj landoj.
- Precipe
inter la du mondmilitoj la E-movado estis suficxe rimarkinda socia movado, kiu
altiris la ofte malfavoran atenton de regantoj. Cxu vi trovas, ke en nia epoko
dauxre iuj regantoj prenas E-on suficxe serioze por persekuti gxin?
- Versxajne,
pasis la epoko de persekutoj. La plej multaj registaroj, diference de la antauxmilita periodo, nun
almenaux busxe deklaras sian subtenon al internacia komprenigxo. Sed vidu,
ekz., Nordan Koreion: E-o tie ne povas disvolvigxi, cxar la regximo ne
permesas, same kiel la evoluinta stalinismo, ecx la nuran korespondan kontakton
kun eksterlandanoj. Aliflanke, la malgrandigxinta risko esti persekutata pro
E-o, ne multe kreskigis tutmonde gxian popularecon. Tial nia gxojo pri tio, ke
la malamikaj ideologioj kolapsis kaj ke E-o transvivis la naziismon kaj stalinismon,
estas limigita.
- Kial laux
vi gravas esplori la historion de la persekutado de E-istoj?
- Cxar gxi
montras, ke, ofte kontraux la atendo de E-istoj, el kiuj ne malmultaj emis esti
politike naivaj, registaroj ligis kun E-o pli da potenco, ol gxi efektive
havis. Kiel mi formulis en la konkludo de mia libro, la sorto de la E-movado
kvazaux servas kiel barometro, kiu ebligas mezuri la rekonon, kiun en la mondo
trovas "desuba" internaciismo. Sed, plej grave, la historio de
subpremaj agoj kontraux E-o prilumas la neestingeblan entuziasmon de gxiaj
adeptoj disvastigi sian lingvon kaj spiti la malfavoron de auxtoritatoj.
- Via libro
aperis en pluraj lingvoj, sed gxis nun ne en la angla. Cxu ne gravus angla
eldono por pli vasta diskonigo de la temo?
- Angla eldono,
en traduko de Humphrey Tonkin, estas jam preta. Gxia apero estas anoncita por
tiu cxi jaro.
Difini vivantecon de la lingvo
Same kiel vivanta homa korpo konsistas el
malmolaj elementoj, kiuj donas al gxi strukturon - la skeleto - kaj el molaj
elementoj, kiuj prizorgas la funkciadon de la korpo, tiel ankaux nia lingvo
konsistas el malmolaj elementoj, nome la gramatiko kaj la radikaro de la
lingvo, kaj gxi konsistas ankaux el molaj elementoj: Tio estas la kunmetajxoj de
vortoj kaj frazoj. Tiuj cxi lastaj elementoj entute igas la lingvon vivanta. Ju
pli da frazoj kaj kunmetajxoj cirkulas inter la parolantoj de la lingvo, des
pli da vivo estas en gxi.
La demando pri la vivanteco de lingvo kutime
ne starigxas, cxar preskaux cxiu homa lingvo estas vivanta. Tamen ja ekzistas
mortintaj lingvoj, kiuj postlasis skribitajn heredajxojn, kaj ekzistas
konstruitaj aux artefaritaj lingvoj, pri kiuj estas dubo, cxu ili jam vivas aux
ankoraux ne aux ne plu. Cxu, ekz., Volapuko iam estis vivanta lingvo? Ekde kiam
oni entute povas diri, ke artefarita lingvo estas vivanta? Por klarigi tiun
demandon oni devas starigi kriteriojn, kiuj helpas difini la vivantecon de
lingvo.
Mi opinias, ke la plej simpla kriterio estas,
cxu lingvo estas parolata (kaj ne nur skribata), do, kiom da homoj parolas
certan lingvon, kiel ofte kaj je kiu nivelo. Se oni, ekz., dirus, ke 2 milionoj
da homoj parolas certan lingvon, necesas ankaux aldoni la demandon, kiel ofte
tiuj homoj parolas gxin - cxu cxiutage aux cxu nur unufoje jare dum 3 tagoj?
Kaj je kiu nivelo ili parolas la lingvon?
Cxu ili parolas flue kun ricxa vortaro kaj kun bona esprimkapablo aux
cxu ili komunikas inter si cxefe per formuloj kaj mallongaj frazoj, kiuj
enhavas multe da gramatikaj eraroj kaj misprononcoj?
Mezuri cxion tion estas, kompreneble,
malfacile, sed ne eblas flankensxovi tiujn demandojn nur pro tio, cxar ili
estas malfacile respondeblaj. Kaj gxuste tiu punkto ja gravas, se oni
argumentas por E-o kun la celo konvinki aliajn, ke gxi estas plene funkcianta
lingvo, kiu estas tauxga por internacia komunikado kaj tial gxi estu vastskale
enkondukata kiel oficiala lingvo. Se oni "forgesas" mencii tiujn
faktorojn, kiuj helpas difini la vivantecon de la lingvo, tiam oni trompas ne
nur sin mem, sed ankaux tiujn, kiujn oni volas konvinki pri la lingvo.
Ni estu pli modestaj en niaj postuloj rilate
al oficialigo de E-o kaj ni zorgu pli, por ke la lingvo kresku lauxkvante kaj
lauxkvalite. Ni verku tekstojn kaj parolu. La interreto ebligas al ni prezenti
niajn lingvajn ellaborajxojn al tutmonda komunumo. Tiel nia lingvo iam povos
atingi tian staton de evoluo, kiu permesos fari pli grandajn pasxojn por gxi.
(laux "Esperanta retradio").
Brajlaj
vortaroj - kaj ilia sorto
Pri
dulingvaj vortaroj
En la plej
multaj dulingvaj vortaroj la du lingvoj ne havas egalan statuson. Unu lingvo
estas konsiderata kiel la lingvo, kiun la uzanto de la vortaro lernas. La
celgrupo de dulingva vortaro estas la parolantoj de la _alia_ lingvo, per kiu
la vortaro klarigas la fenomenojn de la lernata lingvo. En preskaux cxiuj
dulingvaj vortaroj, en kiuj unu el la lingvoj estas Esperanto, la _alia_ lingvo
estas tiu de la celgrupo. Kiam mi studis la hispanan lingvon uzante vortarojn hispanan-Esperantan
kaj Esperantan-hispanan, mi sekve ne povis atendi trovi en ili indikojn pri
genro kaj deklinacio de la hispanaj substantivoj aux pri konjugacio de la
hispanaj verboj. Cxe la dulingvaj vortaroj de la cxi-suba listo mi markas la
lingvon de la celgrupo per antauxmetita substrek-signo (punktoj 456).
Pri brajlaj Esperantaj vortaroj
Antaux
nelonge mi partoprenis en projekto registri la enhavon de la membrogazeto de la
Norvega Blindul-Asocio ekde gxia komenco gxis gxi komencis aperadi ne nur brajle,
sed ankaux platskribe. Inter la du mondmilitoj aperis multaj anoncoj, artikoloj
ktp. pri Esperanto. En unu varb-anonco por lerni la lingvon mi trovis la jenan
argumenton, por ke gxuste blinduloj lernu Esperanton: Cxar la vortstoko de
Esperanto estas relative malgranda, vortaro inter Esperanto kaj nacia lingvo
okupas multe malpli da spaco ol vortaro inter du naciaj lingvoj. Do uzanto de
brajlo bezonas multe malpli da volumoj por perfektigxi pri Esperanto ol por
perfektigxi pri aliaj lingvoj; sed ne nur tio: Uzanto de brajlo ecx bezonas
malpli da volumoj por perfektigxi pri nacia lingvo per Esperanto, ol por
perfektigxi pri la sama nacia lingvo per alia nacia lingvo! La penso ne estis
por mi nova, kvankam mi antauxe ne legis gxin tiel eksplicite formulita. Mi jam
estis skeptika pri la utilo de koncizaj el-Esperantaj vortaroj kiel lerniloj de
aliaj lingvoj. Ekzemple,
Esperanta-hispana vortaro povas doni hispanan tradukon de
"granda", sed por sxpari spacon gxi eble ne donas hispanan tradukon
de "malgranda", cxar la hispanlingvanoj (la celgrupo) ja mem povas
dedukti la tradukon el la signifoj de "mal" kaj "granda".
Por ke el-Esperanta vortaro estu tauxga ilo por lerni alian lingvon, gxi devas
enhavi ankaux kunmetajxojn kaj derivajxojn, kio ja malfortigas la argumenton
pri spaco-sxparado. Tamen mi spertis, ke Esperanto ja povas esti por
brajlo-uzanto pli efika pontlingvo ol nacia lingvo. Mi konstatis, ke ekzistas
brajlaj vortaroj (aux dudirekta vortaro, mi ne plu memoras) hispana-angla kaj
angla-hispana; sed tiu materialo konsistis el nur 7 volumoj (denove mia memoro
ne estas ekzakta), dum la brajla Esperanta-hispana vortaro havas 3 volumojn kaj
la hispana-Esperanta 8. Pro konsideroj pri spaco oni ne brajligas la plej
bonajn kaj plej ampleksajn vortarojn, do ni devas kontentigxi pri nur
malgrandaj aux mezgrandaj vortaroj. Kaj mezgranda vortaro inter Esperanto kaj
la lernata lingvo donas pli da profito ol same mezgranda vortaro inter nacia
lingvo kaj la lernata lingvo.
Pri miaj
brajlaj vortaroj kaj mia bezono senigi min de kelkaj el ili Mi posedas kelkajn
malnovajn kaj ecx malbonajn vortarojn; sed plej ofte mi konservas ilin pro tio,
ke pli novaj aux pli bonaj vortaroj ne estas haveblaj brajle.
Nun mi
bezonas liberigi spacon sur la librobretaroj de mia hejmo, kaj mi jam atingis
agxon, en kiu ne plu valoras la penon "kolekti trezorojn sur la
Tero". Tamen kelkajn el miaj brajlaj vortaroj mi konsideras trezoroj ne
forjxetindaj, cxu pro ilia historia valoro, cxu pro pli personaj motivoj. Do,
se iu leganto sxatus ricevi iun el tiuj vortaroj, de kiuj mi pretas senigi min,
bv. averti min. Same, se iu povas rekomendi al mi brajlan muzeon aux
bibliotekon, kiu zorgus pri konservo de la libro.
Listo de
miaj brajlaj vortaroj Jen numerita listo de miaj brajlaj vortaroj. Gxi estas
dividita en du: la unua kaj cxefa parto ampleksas la brajlajn vortarojn, kiujn
mi posedas; kaj la dua parto ampleksas kelkajn vortarojn, kiujn mi posedis iam,
sed ne plu.
La listo
estas arangxita jene: Numero. Speco de vortaro; eldonjaro de la platskriba
eldono (eldonjaro de la brajla eldono); nombro da volumoj aux kajeroj de la
brajla eldono. Komentoj pri la libro.
1. Norvega
ortografia vortaro kun sinonimoj (bokmal, por lernejanoj); 1983 (1988); 6
volumoj. Vidu komenton sub n-ro 2.
2. Norvega
ortografia vortaro kun sinonimoj (nynorsk, por lernejanoj); 1986 (1992); 6
volumoj. Kelkaj legantoj scias, ke en Norvegio ekzistas du oficialaj
"lingvoformoj": "bokmal" (libro-lingvo) evoluinta el la
dana lingvo, kaj "nynorsk" (nov-norvega), kreita surbaze de la
kamparaj norvegaj dialektoj. Pri ambaux nun ekzistas rete konsulteblaj vortaroj
pli ampleksaj, do mi povus senigi min de
la paperaj vortaroj. Tamen, mi ne kapablas "foliumi" en la retaj
vortaroj, kvankam vidantoj diras, ke tio eblas per "kurtena" menuo. Mi
povas legi nur la trafojn de la sercxata vorto, ne la apudajn kapvortojn.
3. Norvega
fremdvortaro; 1978 (1978-79); 12 volumoj. Kvankam aperis multaj
"fremdvortoj" post 1979, cxi tiu vortaro ankoraux estas tre utila
konsultlibro.
4.
_Norvega-Esperanta vortaro; 1932 (1934-37); 5 kajeroj. Se la norvega-Esperanta
vortaro el 1963 aperus brajle, mi tuj forjxetus la malnovajn kajerojn. Post
ilia apero sxangxigxis la norvega ortografio, kaj okazis konsiderinda evoluo
kaj de la norvega kaj de Esperanto.
5. Esperanto-_norvega
vortaro (nur brajle); (1971-73); 3 volumoj. Gxi ne enhavas kunmetajxojn kaj
derivajxojn, sed kompense gxi enhavas multajn radikojn el cxiuj fakoj, kaj gxin
povas konsulti kvazaux "fremdvortaron" ecx homoj, kiuj apenaux konas
Esperanton. Gxin mi nepre konservos!
6.
_Norvega-angla vortaro; 1954 (1963); 14 volumoj. Gxi estas malbona, kun multaj
tradukoj "hejme trikitaj" kaj do nefidindaj. Sed gxi estas la plej
nova norvega-angla vortaro havebla en brajlo.
7.
Angla-_norvega vortaro; 1974 (1980); 21 volumoj. Gxi estas konsiderinde pli
bona ol la inversa vortaro, sed kompreneble gxi ne estas gxisdatigita pri la
plej modernaj esprimoj.
8.
_Norvega-germana vortaro; 1979 (1986); 18 volumoj. Mi trovas gxin utila.
9.
Germana-_norvega vortaro; 1969 (1984); 15 volumoj. Mi trovas gxin utila.
10.
"Pearson's Easy Dictionary", angla vortaro; 1912 (1920); 12 volumoj.
Gxin donacis al mi la hispana blinda Esperantisto Julio Osuna, pensante, ke gxi
ne perdigxu. Por tiuj, kiuj ne povas manipuli la grandan Oksfordan vortaregon,
gxi estas mirinde bona. Esprimojn, kiujn mi ne trovis en aliaj el-anglaj
vortaroj, mi trovis tie. Sed la vortaro jam havas cent jarojn!
11.
Malgranda brazila vortaro de la portugala lingvo; 1951 (1961); 52 volumoj. Gxin
donacis al mi tre vortarema blinda Esperantisto. Siatempe mi plu-donis gxin al
blinda studento pri la portugala lingvo. Li instalis gxin en legejo de la
universitato, kaj post fino de la studo li ne plu bezonis gxin kaj redonis gxin
al mi. Mi akceptis gxin kaj fojfoje uzas gxin (mi ja lege komprenas la
portugalan, kvankam mi ne studis gxin). Se mi denove fordonacos gxin, mi tion
faros kun granda bedauxro - sed cxu mi vere povas permesi al mi konservi
52-voluman vortaregon, kiun mi nur malofte uzas? Se iu sxatus transpreni gxin,
bv. averti!
(Dauxrigota).
Cent jaroj edukado de gvidhundoj en
Germanio
En oktobro de 1916 la Germana Unuigxo por
Sanitaraj Hundoj transdonis la unuan sisteme edukitan gvidhundon al la
militblindulo Paul Feyen. cent jarojn pli poste la Germana Ligo de Blinduloj
kaj Malfortevidantoj (DBSV) honorigis cxi tiun eventon per migra ekspozicio,
publikigo de libro, rezolucio kaj renkontigxo de gvidhundposedantoj el cxiuj
partoj de Germanio.
Dum la unua mondmilito gvidhundoj estis cxefe
transdonitaj al blindigxintaj soldatoj, sed poste ankaux pli kaj pli da
cililblinduloj profitis de la "helpantoj sur kvar piedoj". Tio
esterlande estis observita kun intereso, kaj institutoj por la edukado de gvidhundoj
estis fonditaj en Svislando, Britio kaj Usono. Ekde tiam blindaj kaj malforte
vidantaj homoj fidas la gvidkapablon de siaj hundoj.
Gvidhundoj tamen ne nur estas vidanta asisto.
Ili estas "helpilo kun animo" dumvive ofertante helpon kaj amikecon
kaj tagnokte estante je la dispono de siaj mastroj. Tio farigxas ilin unikaj;
3ar ecx teknologioj konstante sin pluevoluantaj cxiokaze povas suplementi, sed
ne anstatauxi ilin.
Laux gezetara komuniko de DBSV
Elgermanigis Th. Speckmann
Robotoj lernas lingvon de bestoj
Kiel ni cxiuj scias, jam la komunikado inter
homoj estas malfacila afero. Temas ne nur pri la diverseco de la lingvoj, sed
ankaux pri la diversaj signaloj de la korpa lingvo, gestoj, mimiko, aliaj
movoj, kiuj estas signifaj kaj devas esti interpretataj. Sed ne nur homoj
komunikas inter si, ankaux bestoj faras tion. Kaj ni, homoj, povas ankaux
komuniki kun robotoj, ekz., se ni tiras monon el bankauxtomato. Kaj jen estas
logika pasxo, se ni nun esploras la eblecojn de komunikado de robotoj kun
bestoj.
Tiu komunikado inter robotoj kaj bestoj - tio
estas la celo de esplorprojekto cxe la universitato de Graz en Auxstrio. Oni
esploras cxe abeloj kaj fisxoj. La esploristoj volas eltrovi, kiel funkcias
svarmoj de bestoj kaj kiel oni povus stiri ilin.
Estas tute nova aliro, kiu okupos la
esploristan teamon sub la gvido de Thomas Schmickl dum la venontaj kvin jaroj.
Nova komunika kanalo devos ebligi starigon de kunligo inter la socioj de bestoj
kaj masxinoj.
La esploristoj okupigxas precipe pri la
"svarmo-inteligenteco". Unuopa abelo ne estas inteligenta, sed jes ja
la tuta abela popolo. Per observoj kaj analizoj la esploristoj volas eltrovi
kiel funkcias svarmoj de bestoj, kiaj skemoj kasigas malantau tio kaj kiel
finfine certaj skemoj estos uzeblaj por stiri la svarmojn de ekstere.
En la praktiko tio aspektas tiel, ke, ekz.,
abeloj kolektigxas cxirkaux robotoj kaj estas perceptataj de ili. La robotoj
modifas tiel longe sian programadon gxis la abela svarmo kaj la roboto formas
unuon kaj sekvas komunajn celojn. Por la interagado kun la abeloj la robotoj
disponas pri diversaj sensoroj kaj sendantoj de diversaj sentigoj kiel varmo,
lumo aux vibrado.
Komputila programo prijugxas la konduton de
la bestoj kaj rekomunikas tion al la komputiloj. Per tio la robotoj programigas
sin plene auxtomate resp. ili ricevas programadon de la abeloj. La esploristoj
atendas de tio, ke ilia metodo estos aplikata en agrikulturo kaj en la kontrola
observado de la medio.
Estas gxis nun la plej granda projekto de EU,
kiun kunordigas la universitato de Graz. La esploristaj partneroj por la
Assisi-projekto venas el Germanio, Francio, Kroatio, Svislando kaj Portugalio.
La bugxeto ampleksas cxirkaux 6 milionojn da euxroj, du milionoj da ili estas
je dispono de la universitato de Graz.
Hristina
Kozlovska
FLORO
Kaj cxio komencigxis tute ne banale, ne
tiel, kiel cxe la plimulto de homoj. Ne pro la deziro donaci neprofiteme al iu
amon kaj zorgadon kaj same akcepti ilian amon kaj zorgadon. Cxar delonge venis
al sxi kompreno, ke sen sxia amo ne nur la mondo, sed ankaux koro de ecx unu
persono ne haltos. Gxis nun sxi ne havis okazon renkonti homojn, kiuj postulus
de sxi tiun amon. Kaj interna nekomprenebla, probable denaska asketismo ne
permesis vidi bezonon je agoj aux sentoj, kiujn sxi gxis nun tute ne bezonis.
Sekve temis pri io alia, multe pli pragmata. Temis pri helpo, antaux cxio al
sxi, kaj poste ankaux pri oportuna kunekzistado. Sed komence estis artikolo en
loka gazeto.
Kiel katinoj kuracas homojn ... ili povas
gxuste determini malsanan lokon de homo kaj sanigi gxin ... kusxigxas sur
malsanan korpoparton, varmigas kaj masagxas gxin ... kreas specialan energian
fonon ... senigas je depresio, sendormeco, hipertensio, artrito kaj ecx
infarkto, ... kuracas ginekologiajn malsanojn kaj problemojn de la spirsistemo
... kontribuas al pli rapida cikatrigxo de vundoj, forigas kapdolorojn ...
Sxi simple fiksrigardis la artikolon, legante
la liniojn kun la listo de malsanoj, kiujn tiel facile povas kuraci simpla
kato, kaj nur flugrigardis tiujn liniojn, kie temis pri la amo, kiun tiuj
animaloj donacas al siaj mastroj, kaj pri tio, ke tiu kuracado okazas plej
probable sur la psikologia nivelo, kaj ke tiu longa kaj klopoda procezo
dependas ankaux de la mastro, kiu devas agordi kontakton kun animalo, se eblas
tiel diri, fidi gxin. Tiuj lokoj en la teksto pri amo sxi perceptis kiel
gxeneralan fonon de ceteraj gravaj faktoj. Sxajnis, ke "amon" homoj
enxsovas ien ajn por fusxmiksi la tekston sxtopitan per datoj kaj eventoj,
eble, ke gxi ne sxajnu tro malfacila por legado kaj posta asimilado
(digestado?). Iom simile al tio, kiel oni trinkas akvon post solida nutrajxo
por ne glutsufokigxi. Kompreneble, akvo estas vivonecesa, oni gxin cxiam
bezonos, tamen gxi ja estas tia... tia seneca, sen odoro kaj sen gusto. Amo por
Nina estis akvo. Amo estas io sen odoro kaj gusto. En sia vivo sxi neniam
rimarkis gxin. Sed eble amo falis sur sxin kiel pluvo per etaj porcioj? Sed
tiam amo estis ensorbata per sxia korpo, kaj Nina denove nenie rimarkis gxin.
Tamen Nina jam kutimigxis, ke homoj ofte agas tiamaniere rilate al amo, provas
profiti de gxi.
Tial cxion
gravan por si en la artikolo sxi ekvidis, kaj la negravan ekvidis kaj forgesis.
Jam sekvatage Nina iris hejmen ne sola.
Enkorbe kusxis silentigxinta timigita katino. Plenkreska individuo, neniuokaze
katido. Nina ne havis ecx plej etan deziron klopodi cxirkaux la katido,
mangxigante gxin el boteleto, lerni ekskrementi en la sablon kaj, Dio gardu,
ludi kun gxi aux generale dedicxi al gxi pli da atento ol necesas por kvieta
kaj paca logxado sur komuna teritorio. Do sxi trovis tion, kion volis - jam ne
junan katinon, kiun ne plu favoris sxia mastrino, amikino de Nina, aux, pli
gxuste, kolegino. La katino jam delonge cxesis esti freneza amuza kreitajxo,
kiu tutajn tagojn kuradis tien kaj reen tra la logxejo, gratis tapetojn, pendis
sur kurtenoj, amuzante per tio domlogxantojn, anstatauxe gxi estis trankvila,
indiferenta, iomete pigra kaj, kiel sxajnis al cxiuj, maljuna.
Survoje Nina
vizitis vendejon kaj acxetis senelekte iun katan nutrajxon, pretigxante por
plej malbonaj situacioj. La virino jam imagis al si terurajn bildojn de
nekredebla sopiro de la animalo al sia gxisnuna hejmo, al sxi sxajnis, ke sxi
jam auxdas akran senesperan katan hurladon kaj ecx supozis, ke finfine sxi
devos redoni la katinon.
Sed la vivo
komencis donaci al Nina siajn misterojn. Komence donaci kaj poste jam malkovri
ilin. Kaj la unua mistero igxis Floro. Tiel nomigxis la katino, kiun Nina
gxuste nun estis portanta en sia korbo en la logxejon. Tiel gxi nomigxis
denaske, kaj en la kapon de Nina neniam venus la penso nomi la katinon alie.
Unue, Nina estis nekreema homo. Sxia nekreemo atingis tiajn altajxojn, ke
simple elpensi nomon por la katinjo kauxzis neimageblajn mensajn suferojn.
Kompreneble, al sxi venis la penso pri io simila al Ronrona, kaj Ronrona cxiam
kaj cxie asociigxis kun infanverseto pri Katinjo Ronrona (kie vi estis...) kaj
pro tio sxiaj suferoj ecx pli intensigxis. La virino ne sxatis rememori sian
infanecon.
Nina elkorbigis la katinon kaj mem sidigxis
en malgranda kuircxambreto. Sxi rigardis vake, frotante sian dekstran genuon,
kiu ankoraux survoje ekbrulis. Kaj ferminte la okulojn sxi falis tra kelkaj
etagxoj en varman sukan someron, kiu estis plena de varmaj sukaj pomoj en la
gxardeno de sia avo. Jen estas pomarboj de la avo, kaj jen la najbaraj, kaj kiu
dubus, ke sur la najbaraj pomarboj pomoj estas pli bongustaj. Jen estas la
barilo inter la gxardenoj, kaj jen super la barilo estas sxi, rugxa longkrura
bubino - staras sur la maldika brancxo, tenas sin per ankoraux pli maldika
maneto je alia brancxo, kaj per la dua tiras sin al tiuj pli bongustaj pomoj.
Kaj tiam okazis tio, kio devas okazi en cxiu paradizo, ecx pli, se temas pri
pomoj. Poste estis dolore kaj estis larmoj. Kaj la najbaraj knaboj ridegis
ankoraux dauxre, vidinte sxian sportpantalonon, kiu minacis malkudrigxi, tirite
sur gipsobandagxon sur la dekstra kruro. Kaj gxuste la dekstra kruro, kaj pli
gxuste la dekstra genuo, reaganta al cxiuj vetersxangxoj, estis destinita al
Floro, al gxiaj nekredeblaj kurackvalitoj.
Sed tempo pasis, genudoloro ne cxesis, kaj la
katino plu sidis sur sia loko kaj sxajnis jam dormeti. Nur nun Nina konsciis
ridindecon de la situacio. Kiel povis sxi, adolta virino, kredi la artikolon,
kiu sxajne estis destinita nur por okupi superfluan spacon sur la pagxo? Sed
tamen Nina decidis provi alian varianton. Eble Floro sidas simple tro
malproksime kaj ne sentas iujn tiajn ondojn, kiuj devus eliri de la malsana
loko? Nina prenis la katinon kaj sursofigis gxin apud si. Kaj poste - sur sian
malsanan genuon. Floro dum kelkaj sekundoj vere ne movigxis, sed poste
trankvile starigxis kaj kusxigxis, fleksinte sub si la krurojn sur la plej fora
de Nina rando de la sofo.
Tiun tagon Nina sentis sin tre amare. Sxi
metis sur tiun katoterapion sian lastan esperon por resanigxo. Nu, se ne por
resanigxo, do almenaux por dolorkvietigo, sed cxio montrigxis vana. Jen tiel
ili sidis, cxiu en sia angulo, du solecaj estajxoj, indiferentaj por cxiuj kaj
indiferentaj al cxio kaj dume indiferentaj unu al la alia.
(dauxrigota).
***
En
restoracio. Virino:
- Eble, ni mendu ion varman?
- Bone, kara! Kelnero, du teojn, mi petas.
***
En
restoracio. Kelnero al kliento:
- Bonvolu
mangxi pli rapide la fisxajxon, kiun mi alportis por vi!
- Kial do
pli rapide?
- Cxar venis
la sanprotekta inspektoro.
***
En restoracio kliento foliumas menuon kaj
fine turnas sin al kelnero:
- Cxu vi alportas mangxajxojn?
- Nu, certe!
- Tiam bonvolu porti al mi rostitan kokidon
el la vendejo cxe angulo. Cxi tie estas tro multekoste.
***
- Kial vi malfruigxis al laboro?
- Mi eliris tro malfrue.
- Cxu vi ne povus eliri pli frue?
- Ne, jam estis tro malfrue por eliri pli
frue.
***
Dungito al
cxefo:
- Mi laboras
por vi je duona salajro, pro tio mi petas insulti min duonvocxe.
***
Iu aspiras
enlaborigxon.
- Kiom da
lingvoj vi scipovas?
- Tri: la
rusan, anglan kaj francan.
- Diru ion
en la angla.
- Gutten
Tag!
- Sed tio ja
estas la germana!
- Do, mi
scipovas kvar lingvojn!
***
- Vi diras,
ke via cxefo havis bonan humoron, kiam vi petis lin plialtigi vian salajron?
- Jes, li
apenaux ne mortis pro rido!
***
Farmposedanto
diras al nova laboristo:
- Venu, mi
montros al vi, kiel melki bovinon.
- Eble, mi
komencu de bovido?
***
La invitita
dirigento devas elpasxi kun la loka orkestro.
- Kiel vi
pensas, per kio li komencos?
Orkestranoj:
- Ni ne
scias, kion li elpensis, sed ni intencas plenumi la sepan simfonion.
***
En
hilharmonio:
- Nun estos
plenumata la sesa simfonio de Beethoven.
Edzo al
edzino:
- Mi ja
diris al vi, vestigxu pli rapide! Kvin simfoniojn ni tralasis!
***
Telefonvoko.
- Mi estas via supra najbaro. Se vi ne cxesos
vian ludacxon, mi frenezigxos!
- Vi jam
frenezigxis. Mi vendis violonon antaux semajno.
***
- Avinjo,
cxu vi mem venis?
- Certe,
mem.
- Kial do
pacxjo diris: "Bopatrinon diablo alportis!"?
***
Cxambristino
al mastrino:
- Mi ne plu
povas labori cxe vi. Mi gravedigxis.
- Do, mi
sercxos la alian cxambristinon.
- Mi mem
dungos sxin. Patro de mia infano estas via filo.
***
Junulino al
sia amikino:
- Hieraux
oni proponis al mi edzinigxi!
- Kiu do?
- Miaj
gepatroj.
***
Filino
demandas:
- Panjo, cxu
vi memoras tiun cxinan vazon, kiu estis transdonita de generacio al generacio?
- Certe, mi
memoras. Sed kio okazis?
- Nia
generacio interrompis tiun tradicion.
***
Filo al
patro:
- Cxu vi
povas pruntedoni al mi kaj mia amikino vian auxton por hodiauxa vespero?
- Prenu, sed
tie mankas benzino.
- Sed ni ne
bezonas gxin.